Bình Nguyên
Một quyết định mới đây của TAND TP.HCM đang thu hút sự quan tâm của giới doanh nhân khi làm rõ ranh giới giữa tranh chấp kinh doanh thương mại và tranh chấp tài sản có nguồn gốc từ quan hệ hôn nhân.
Vụ việc cho thấy không phải mọi tranh chấp liên quan đến hoạt động kinh doanh đều thuộc thẩm quyền của trọng tài thương mại, ngay cả khi các bên cùng thống nhất lựa chọn cơ chế này.
Một phiên tòa chia tài sản sau ly hôn.
Từ mạng lưới bán hàng đa cấp đến tranh chấp hơn 2,3 tỷ đồng
Theo nội dung vụ việc, một cặp vợ chồng cùng tham gia hệ thống bán hàng đa cấp trong thời kỳ hôn nhân và cùng xây dựng mạng lưới kinh doanh dưới một mã số nhà phân phối.
Sau khi ly hôn, hai bên đạt được thỏa thuận để người chồng tiếp tục quản lý, khai thác hệ thống kinh doanh. Đổi lại, người vợ được hưởng 40% khoản hoa hồng phát sinh từ mã số nhà phân phối mới được hình thành trên cơ sở mạng lưới khách hàng và hệ thống tuyến dưới đã được tạo dựng trước đó.
Tuy nhiên, nhiều năm sau, người chồng cho rằng thỏa thuận này không phù hợp quy định pháp luật nên khởi kiện tại trọng tài, yêu cầu tuyên vô hiệu thỏa thuận và buộc phía người vợ hoàn trả hơn 2,3 tỷ đồng đã nhận.
Đáng chú ý, cả hai bên đều đồng ý lựa chọn trọng tài làm cơ quan giải quyết tranh chấp.
Sau quá trình tố tụng, Hội đồng trọng tài bác toàn bộ yêu cầu của nguyên đơn.
Tranh chấp không thuộc thẩm quyền trọng tài
Tưởng như tranh chấp đã kết thúc, song người chồng tiếp tục gửi đơn đến TAND TP.HCM yêu cầu hủy phán quyết trọng tài.
Lập luận được đưa ra là bản chất vụ việc không phải tranh chấp kinh doanh thương mại mà là tranh chấp liên quan đến tài sản chung của vợ chồng sau ly hôn.
Khi xem xét đơn yêu cầu, Tòa án không chỉ dừng lại ở việc đánh giá hiệu lực của thỏa thuận trọng tài mà tập trung phân tích bản chất pháp lý của quan hệ tranh chấp.
Theo nhận định của Tòa án, mạng lưới bán hàng đa cấp, hệ thống tuyến dưới, cấp bậc phân phối cùng khả năng tạo ra nguồn thu nhập trong tương lai là một dạng quyền tài sản được hình thành từ công sức chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân.
Dù khoản tiền tranh chấp phát sinh sau khi hai bên đã ly hôn, nhưng nguồn gốc quyền lợi kinh tế vẫn xuất phát từ khối tài sản được tạo lập trong thời kỳ hôn nhân.
Từ đó, Tòa xác định đây là tranh chấp dân sự liên quan đến việc xác định quyền và nghĩa vụ đối với tài sản chung của vợ chồng, không phải tranh chấp kinh doanh thương mại độc lập giữa các chủ thể kinh doanh.
Trên cơ sở đó, TAND TP.HCM tuyên hủy phán quyết trọng tài vì vụ việc không thuộc thẩm quyền giải quyết của trọng tài thương mại theo quy định pháp luật.
Bài học pháp lý cho giới doanh nhân
Quyết định của Tòa án mang ý nghĩa đáng chú ý đối với cộng đồng doanh nhân, đặc biệt trong bối cảnh ngày càng nhiều cặp vợ chồng cùng tham gia điều hành doanh nghiệp hoặc cùng sở hữu các tài sản có giá trị thương mại.
Theo Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền, Đoàn Luật sư TP.HCM, trong thực tiễn, không ít doanh nhân lựa chọn trọng tài thương mại để giải quyết tranh chấp nhờ tính bảo mật, linh hoạt và thời gian xử lý nhanh hơn so với tố tụng tại Tòa án.
Tuy nhiên, vụ việc cho thấy sự đồng thuận của các bên không phải là yếu tố duy nhất quyết định thẩm quyền của trọng tài.
Nếu bản chất tranh chấp liên quan đến việc xác định, phân chia hoặc thực hiện quyền đối với tài sản chung của vợ chồng, kể cả khi tài sản đó mang hình hài của cổ phần doanh nghiệp, thương hiệu, hệ thống khách hàng, quyền sở hữu trí tuệ hay các quyền tài sản vô hình khác, tranh chấp có thể không thuộc phạm vi giải quyết của trọng tài thương mại.
Điều này đồng nghĩa với việc một phán quyết trọng tài được ban hành sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm tố tụng vẫn có nguy cơ bị hủy nếu cơ quan xét xử xác định vụ việc ngay từ đầu không thuộc thẩm quyền của trọng tài.
Chính vì vậy, trước khi lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp, doanh nhân cần đánh giá chính xác bản chất quan hệ pháp luật phát sinh, thay vì chỉ dựa vào hình thức hoặc tên gọi của giao dịch.
Bởi trong hoạt động tố tụng, bản chất pháp lý của tranh chấp luôn là yếu tố quyết định thẩm quyền giải quyết. Và trong nhiều trường hợp, một tranh chấp tưởng như thuần túy kinh doanh lại có thể bắt nguồn từ quan hệ hôn nhân, gia đình và tài sản chung của vợ chồng.
https://doanhnhan.congly.vn/tranh-chap-tai-san-sau-ly-hon-doanh-nhan-co-the-mat-nhieu-nam-neu-chon-sai-co-che-giai-quyet.html
